جور زبان
اگر در جهان از جهان رسته ایست در از خلق بر خویشـتن بسته ایست
کس از دست جور زبان ها نرست اگر خـود نمایسـت و گـر حق پـرست
اگر بـرپری چـون مـلک ز آسـمان به دامـن در آویـزدت بـد گــمـان
به کوشش توان دجله را پیش بست نشاید دهـان بد انـدیش بسـت
فـراهـم نـشـینـنـد تـر دامـنان که این زهـد خـشک است و آن دام نان
تـو روی از پرستیـدن حـق مـپـیچ بهل تا نگـیـرند خلقت به هـیچ
چو راضی شد از بنده یزدان پاک گر ایـنان نگـردنـد راضـی چـه باک
بد اندیش خلق از حق آگاه نیـست ز غوغای خلقش به حق راه نیست
از آن ره به جایـی نـیـاورده انـد کـه اوّل قـدم پـی غـلـط کـرده انـد
دو کس بر حـدیثی گمـارند گوش ازیـن تا بدان ز اهــرمن تا سـروش
یـکـی پنـد گـیـرد دگـر ناپـسـنـد نپـردازد از حـرف گـیری به پـنـد
فـرومانده در کـنج تاریک جـای چه دریابد از جام گـیتـی نمـای ؟
مـپـندار اگـر شـیر و گر روبهی کز ایشان به مردی و حیلت رهـی
اگر کـنج خـلـوت گـزینـد کـسی که پـروای صـحـبت نـدارد بسـی
مـذمت کـنندش که زرقـست و ریــو ز مردم چـنان می گریزد که دیو
وگر خنـده رویـست و آمـیـزگـار عـفـیـفش ندانـند و پـرهـیـزگار
غنی را به غـیبـت بکاوند پوسـت که فرعون اگر هست در عالم اوسـت
و گـر بـینوایـی بگـرید به سـوز نگونـبخت خوانـندش و تیـره روز
و گـر کـامـرانی درآیـد ز پـای غـنـیـمت شـمـارند و فـضـل خدای
که تا چند ازیـن جاه و گردنـکـشی خـوشـی را بـود در قــفـا ناخـوشـی
وگـر تنگـدستی تنـک مـایه ای سعـادت بلـنـدش کـند پـایه ای
بخاینـدش از کـینه دندان به زهـر که دون پرور است این فـرومایه دهـر
چـو بیـننـد کـاری به دستـت درست حریصـت شــمارند و دنیا پـرست
و گر دست هـمـت نداری به کار گدا پیـشه خوانندت و پخـته خوار
اگـر نـاطـقـی طـبل پــر یـاوه ای وگــر خامـشی نقـش گـرماوه ای
تحـمـل کـنان را نخـوانـنـد مـرد که بیـچاره از بیم سر بر نکـرد
وگـر در سـرش هـول مردانگیست گـریزند ازو کاین چه دیوانگیست
تعـنـت کـنندش گـر انـدک خوریست که مالـش مگر روزی دیگـریست
وگر نغـز و پاکـیزه باشـد خورش شکم بنده خـوانند و تن پرورش
و گـر بی تکـلـف زیــد مـالــدار که زیـنـت بر اهــل تمیـزسـت عـار
زبـان در نهـندش به ایـذا چو تیـغ که بدبخت زر دارد از خود دریـغ
و گـر کـاخ و ایـوان مـنـقـش کــنـد تـن خـویـش را کســوتی خـش کند
به جان آیـد از دست طـعـنه زنان که خود را بیـاراست هـمچون زنان
اگـر پـارسـایی سـیـاحت نـکـرد سـفـر کردگـانـش نخـوانـنـد مـرد
که نـارفـته بیـرون از آغـوش زن کدامـش هــنـر باشد و رای و فــن
جـهـان دیده را هـم بـدرند پـوسـت که سرگشته ی بخت برگـشـته اوست
گـرش خط از اقـبال بودی و بهـر زمـانه نرانـدی ز شهـرش به شهـر
عـزب را نکـوهـش کنند خرده بین که می لرزد از خفت و خـیـزش زمین
وگـر زن کـند گـویـد از دسـت دل به گردن درافـتاد چـون خر به گـل
نه از جور مردم رهد زشـت روی نه شاهــد ز نامـردم زشــت خـوی
غـلامی بـه مـصر انـدرم بـنده بود که چشم از حیا در بر افکـنده بود
کسی گفت هیچ این پسر عقل و هوش نـدارد بـمالـش بـه تعـلـیم گـوش
شـبی بر زدم بانگ بـر وی درشـت همو گفت مسکـین به جورش بکشت
و گـر بـردبـاری کـنـی از کـسی بگـوینـد غــیــرت نـدارد بــسی
سخی را به انـدرز گـویند بس که فردا دو دستت بود پیش و پس
وگـر قـانـع و خویشـتن دار گشت به تشـنیع خلـقـی گـرفتا ر گـشت
که هـمچون پدر خواهـد این سفله مرد که نعمت رهـا کرد و حسرت ببرد
که یارد به کـنج سلامـت نشست ؟ که پیغـمبـر از خـبث مردم نـرسـت
خدا را که مـانند و انـباز و جفت ندارد ، شنـیدی که ترسا چه گفت ؟
رهایی نیابد کس از دست کس گرفتار را چاره صبـر است و بس
سعدی